fbpx

-

Naslovna Autorski članci Kolumne i članci Joy Division bez Joy Divisiona - Jugoslovenski post-punk iza tamnih naočara

Joy Division bez Joy Divisiona – Jugoslovenski post-punk iza tamnih naočara

joy division bez joy divisiona luna la strada dobri isak pingvinovo potpaljublje

Krajem sedamdesetih godina prošlog veka u Salfordu (Mančester, Engleska) nastao je Joy Division i za nepune četiri godine postojanja obeležio post-punk i inspirisao mnoge bendove u decenijama koje su dolazile. U istom periodu John Lydon formirao je PIL, Siouxsie and the Banshees su objavili tri albuma, Wire je izbacio isto toliko i prestao sa radom 1980. godine, onda su se ponovo okupili i do danas obogatili diskografiju sa još 14 albuma.

Ubrzo novi talas zahvatio je prostor bivše Jugoslavije i polako jedan po jedan bend nastajao je na tadašnjoj muzičkoj sceni. Ovaj tekst (biće još jedan, nije ovo sve) posvećujemo našim čuvarima post-punka, a nakon rasprodatog koncerta Parafa u Domu omladine može se reći da je dobro očuvan ili se ipak zapitati: Da li ovi bendovi zaista imaju toliko fanova, ili smo samo ostali nostalgični za ovim zvukom, kao što je to rekao Uroš Matović nakon još jednog prepunog post-punk koncerta na našim prostorima, samo ovaj put u pitanju su Belorusi – Molchat Doma.

Padot na Vizantija (Makedonija, Skoplje)

Pod uticajem vizantijske srednjovekovne mistike i duhovnosti pravoslavlja, kao i bendova tamnog talasa osamdesetih i tadašnjeg post-punk pokreta, nastala je grupa Padot na Vizantija. Makedonskom Bauhausu, kako ih fanovi nazivaju, pad Konstantinopolja 1453. godine bila je svesna i direktna metafora benda za razlikovanje od ostatka pozornice, ali i jasno opredeljenje, i muzički i duhovno.

Prvu postavu benda činili su Goran Trajkoski na bas gitari i vokalu, Klime Kovačevski na gitari i Shpend Ibrahim na bubnjevima. U ovom sastavu stvaraju prve pesme “Sepak Istata Sostojba” i “Nok nad Jugoslavija“, ali i pesme nasleđene iz prethodnog sastava “Kad noć postane dan” i “Ne treba mi nikoj“.

padot na vizantija makedonija

U septembru 1984. godine Klime napušta bend, a umesto njega dolazi Zoran Dabić, gitarista benda Tartif. Iste godine pridružio se i basista Sami Ibrahim unoseći novu beskompromisnu ​​i kreativnu energiju u zvuk benda. Prvi snimljeni nastup bio je u oktobru 1984. godine u tadašnjem Domu mladih (današnji MKC) gde su nastupili sa samo 3 pesme. Na četvrtom izdanju Rock festa, održanog u košarkaškoj dvorani Rabotnički, osvojili su prvo mesto prema glasovima publike, nakon čega su kao nagradu dobili snimanje dve studijske pesme “Istata Sostojba” i “Početok i kraj“. Pre nego što su zvanično prestali sa radom na leto 1985. godine, održali su nekoliko koncerata od kojih su najznačajniji nastupi u zagrebačkoj dvorani Kulušića i na Trgu Bana Jelačića pre 25 hiljada ljudi. 

Luna (Srbija, Novi Sad)

Luna, ako ne najznačaniji bend tamnog talasa onda jedan od njih, nastali su nakon raspada benda La Strada i dobili ime po filmu “La Luna” Bernarda Bertoluccia. Tokom prve godine postojanja privukli su pažnju javnosti i ubrzo stekli kultni status. Zahvaljujući Marku Brecelju, bivšem članu Buldožera, koji im je prišao nakon nastupa u Rijeci, dobili su priliku da izdaju svoj debi album. Tadašnju postavu su činili Slobodan Tišma (frontemen / vokal) koji je pored Lune osnivač i La Strade, Ivan Fece Firči (bubnjevi) i Jasmina Mitrošić (klavijature / vokal). Međutim album “Nestvarne stvari” na kojem su se nalazile pesme poput “Ogledalo Lune“, “Amazon” ili pak “Okean” objavljen je nakon raspada benda. Album je bio kritički zapažen i smatra se jednim od najboljih izdanja bivše jugoslovenske rock scene. Na Exit festivalu 2004, dvadeset godina nakon raspada benda ponovo su se ujedinili za jednokratni nastup.

Prvi uživo nastup imali su u martu 1982. godine pred bečkom pubilikom na festivalu Novosadski novi talas. Nakon festivala, Luna je počela da nastupa na brojnim novosadskim i beogradskim klubovima, održavajući kultni status i primajući brojne pozitivne kritike. U međuvremenu, u studiju Radio Novog Sada, grupa je snimila svoju prvu demo pesmu “Ogledalo Lune“, koja je postala lokalni hit i bila često emitovana na radio stanici Studio B.  Tokom jeseni 1983. godine , bend je krenuo na turneju po Hrvatskoj i Sloveniji gde je nakon svirke u Rijeci došlo do tog upoznavanja sa Markom Breceljem i kasnije snimanja samog albuma. 

Po povratku sa turneje, bend je ušao u studio Aquarius u Beogradu, gde su uz pomoć inženjera zvuka Đorđa Petrovića i producenta Saše Habića snimili prvi i jedini album. Snimanje albuma završeno je do septembra iste godine i tada zbog svađe sa Tišmom, Bulatović je izbačen iz benda što je na kraju dovelo i do raspada Lune. Jasmina je nastavila rad sa Tišmom, gde su naredne godine krenuli u reformu La Strade. Bulatović je otišao da služi vojsku u JNA nakon čega se pridružio Imperiji Jazza, a Fece je postao član Katarine II (EKV). Debitanski album “Nestvarne stvari” objavio je Helidon sredinom 1984. godine, a zbog raspuštanja benda i činjenice da neće biti promocije albuma izdan je u 920 primeraka. Na albumu se Tišma potpisao kao Artur, pseudonim koji je počeo da koristi pod uticajem poezije Arthura Rimbauda. Nakon izlaska albuma, časopis Rock proglasio je “Nestvarne stvari” za sedmi najbolji album 1984. godine, bend je dobio i nagradu SKOJ-a u Zagrebu, a ovo izdanje su kritičari prepoznali kao jedno od najboljih debitantskih izdanja u bivšoj Jugoslaviji.

Pingvinovo potpaljublje (Hrvatska, Zagreb)

Pingvinovo potpaljublje, definitivno jedan od bendova sa najčudnijim imenom na ovim prostorima, je još jedan od onih koji su bili po uticajem novog talasa američkog rocka i britanskog post-punka. Prve dve godine, počevši od 1979. bend je nastupao pod imenom Radio 4, bila je to četvoročlana postava koju su činili prijatelji iz srednje škole, među kojima je bio i Dubravko Merlić kao drugi gitarsita. Ako izuzmemo Rikarada Frgačića, niko od članova još nije svirao u bendu i time nije ni imao iskustva na muzičkoj sceni. Prvi nastupi dogodili su se tek sledeće godine od kojih je prvi bio u omladinskom centru “Otokar Keršovani”, a potom je usledilo još nekoliko manjih nastupa po Hrvatskoj.

Image result for pingvinovo potpaljublje

Godinu dana kasnije (1981.) bend zvanično menja ime u Pingvinovo potpaljublje, a u nekom trenutku napušta ih Merlić i okreću se više post-punk zvuku, zbog kojeg su i dobili nadimak hrvatski Joy Division. Iste godine bend dobija dosta pozitivnih kritika, ponajviše od studenskih magazina kao što su “Polet” i “Studentski list”. Kako je vreme prolazilo dobijali su sve više na popularnosti, time se broj koncerata povećao pa su 1982. svirali kao predgrupe već jako poznatim bendovima poput Pankrta, Parafa ili U škripcu. Tokom leta iste godine Tihomir Beritić pridružio se grupi, koja je sada postala četvorka. Zajedno su snimili “Demo 1982” na kojem se nalazilo pet pesama snimljenih amaterski, na pozajmljenoj opremi. Krajem godine Beritić je napustio sastav i bend se opet vratio na prethodnu postavu.

pingvinovo

Prvi studijski snimci koji su izašli iz malog studija Šebetić (Zagreb) sa gostujućim članovima Nikolom Devčićem (udaraljke) i Zoranom Fiolićem (truba) dali su mešovite rezultate, te na kraju bend nije bio zadovoljan zvukom. Kasnije, u proleće, Pingvinovo potpaljubje nastupa na Zagreb Biennale 1983 gde su delili pozornicu sa nekoliko najperspektivnijih Ex-Yu bendova te godine kao što su Laibach, Katarina II, Trobecove krušne peći i Gustaph y njegovi dobri duhovi. Njihov drugi pokušaj snimanja prethodno pomenutog albuma, ovog puta sa novim čanovima Zoranom Fiolićem na trubi i Darkom Bogadi na saksofonu, dogodio se u profesionalnom studiju u Beogradu i nagovestio buduće saradnje sa diskografskom kućom PGP, ali bez većeg uspeha. Godinu dana kasnije, što zbog studentskih obaveza, tako i zbog obaveza prema Jugoslovenskoj narodnoj armiji, bend je polako prestajao sa radom i na kraju se ugasio.

Dobri Isak (Srbija, Niš)

Grupa Dobri Isak je osnovana krajem 1983. godine, u sledećoj postavi: Predrag Cvetičanin — gitara, vokal, Zoran Đorđević (gitara), Branko (bas-gitara) i Boban (bubnjevi). Nakon niza lokalnih nastupa po manjim klubovima i jednog kućnog demo albuma, postava se razilazi tokom leta 1984. Nakon par meseci pauze, Predrag okuplja nove muzičare i grupa sa Milošem Miladinovićem na basu i Sašom Markovićem na bubnjevima nastavlja sa radom. Kako je u međuvremenu grupa Arnold Layne ostala bez nekolicine članova zbog odlaska u vojsku, Nenad Cvetičanin – Cepi, Predragov brat, prihvata poziv i postaje ravnopravni član grupe 1984-85. i snima album “Mi plačemo iza tamnih naočara” (1986). Ovaj album je izdao niški SKC, a time je ujedno i pokrenuta produkcija Studentkult, u kojoj se kasnije pojavio čitav niz značajnih izdanja (muzičkih i literarnih). Kasetu je distribuirao i ljubljanski ŠKUC, tako da se odštampanih 100 primeraka veoma brzo prodalo na čitavoj teritoriji SFRJ.

Sa novim materijalom, Dobri Isak se najpre predstavlja niškoj publici. Nakon nastupa na Festivalu mladih Srbije u Knjaževcu 1985. godine, na kome je njihov nastup od strane novinara Novih omladinskih novina (NON) proglašen najboljim, bili su pozvani na dane NON-a u Splitu, gde nastupaju u leto 1985. Neposredno nakon toga, bend odlazi u Skoplje gde u okviru Pozdrava iz Niša nastupaju sa još nekoliko niških grupa, da bi ubrzo posle te svirke, ubrzo ponovo bili gosti u Skoplju, ovoga puta na prvom samostalnom koncertu grupe Padot na Vizantija. Krajem godine sviraju na Festivalu rok bendova u beogradskom Domu omladine, a u prvoj polovini 1986. imali su dva značajna nastupa u Zagrebu. Najpre, marta u polufinalu, a potom maja, u finalu YU-Rock moment-a (YURM), verovatno najznačajnijeg festivala alternativnog roka u ondašnjoj Jugoslaviji. Inače finale festivala održano je na Trgu republike, a osim njih nastupile su i grupe: Let 2 (kasnije Let 3) iz Rijeke, Oktobar 1864 iz Beograda, Mizar iz Skoplja i dve lokalne grupe.

Poslednji nastup grupa Dobri Isak održala je juna 1986. u niškoj Sinagogi uz gostef Arnold Layne iz Niša i Mizar iz Skoplja. Nakon ovog koncerta, grupa se sporazumno razišla i nakon toga se nije više okupljala. Predrag Cvetičanin je aprila 1988. godine u izdanju SKC Niš objavio knjigu pod naslovom Svetla u podrumu duše (prevodi pesama grupe Joy Division), a radio je kao profesor sociologije na Filosofskom fakultetu u Nišu.

U prvoj deceniji 21. veka snimci Dobrog Isaka su putem interneta postali dostupni široj publici. Decembra 2009, podstaknuta obnovljenim interesovanjem za rad grupe, izdavačka kuća PMK Records iz Boljevca objavila je CD reizdanje albuma „Mi plačemo iza tamnih naočara“ sa dodatnih sedam pesama, koje nisu bile objavljene na originalnoj kaseti.

Bouns: Žak Fatalist (Požega, Hrvatska)