-

Naslovna Autorski članci Kolumne i članci „Балканските духовни гробишта“ – beleške о albumu „Тешкиот глас на новите химни” Gorana Trajkoskog

„Балканските духовни гробишта“ – beleške о albumu „Тешкиот глас на новите химни” Gorana Trajkoskog

Goran TrajkoskiNije baš uobičajeno da se o prethodnom albumu nekog autora piše nakon što je nedavno izašao novi. Iako je redakcija na vreme dobila izdanje nije se našao niko ko bi se dovoljno udubio u album. Sada pokušavamo da ispravimo tu grešku.

Goran Trajkoski је četiri decenije aktivan na muzičkoj sceni i poznat je po radu u bendovima Padot na Vizantija, Aporea, Anastasija i Mizar, na projektu „Pesme iznad Istoka i Zapada”, a dugo se bavi i muzikom za pozorišne predstave. Tokom 2017. godine izdao je po prvi put pod svojim imenom dva albuma, „На светов убавина“ i „Тешкиот глас на новите химни”. Prvobitna zamisao je bila da napravi dva albuma sa istim pesmama, jedan odsviran klasičnim instrumentima a drugi u gitarskom ruhu. Tokom procesa stvaranja Trajkoski je od toga odustao i svega četiri pesme su snimljene na tragu te osnovne ideje. Album „На светов убавина“ zapravo predstavlja presek njegovog rada na teatаrskoj muzici, dok od jedanaest pesama na drugom albumu, koji je dugoočekivani nastavak njegovog delovanja iz vremena benda “Padot na Vizantija”, čak šest kompozicija opet ima za polazište ili inspiraciju pozorišne predstave.

Odlično produciran i čistog zvuka od početka do kraja, ovaj album nudi niz žanrovskih varijeteta od post panka, darka, te doom elemenata, ali i psihodeličnih i fridžez deonica i detalja. Ipak oni su samo jedna raskošna košulja navučena na snažnu osnovu stvaralaštva Gorana Trajkoskog koje čine pravoslavno nasleđe i narodna tradicija. Oslanjanje na pravoslavlje ne treba samo videti u prihvatanju tehnika vizantijskog crkvenog pojanja već i u gotovo potpunom usvajanju jezika Biblije u svoj poetski izraz, ali i u pokazivanju njegove savremenosti i svežine i danas.

Upravo u prvoj pesmi “Како смртта умира” stihovima “пријдете да видите” (priđite da vidite) on parafrazira stihove iz tropara evharistije  “vkusite i vidite”, kao i stihom “пак и пак ви говорам“  novozavetne reči „zaista i zaista vam kažem”. Korišćenje crkvenih izraza za Trajkoskog nije puko parafraziranje jer bez obzira na mračnu atmosferu kojom odiše pesma i ceo album on nema sumnju da je smrt pobeđena.

Druga na albumu je pesma makedonskog međuratnog pesnika, revolucionara i nacionalnog radnika Koleta Nedelkovskog (1912-1941) „Глас од Македонија” (Glas iz Makedonije) koju je Trajkoski preimenovao u “Глас на татковината” (Glas otadžbine). Ovom pesmom Trajkoski podvlači kontinuitet nevolja i izražava zabrinutost zbog situacije u kojoj se nalazi njegov narod u sadašnjosti, a svakako i za budućnost koja je pred njim. Teški rifovi koji prate ovu pesmu savršeno se uklapaju u „težinu“ stihova i daju im novo sumornije značenje u vreme kada su Makedonci pred novim izazovima („за брата вијат кој да го дели, за да му глода сувите коски“). Iako je pesma izdata 1941. godine i karakteristična je za istorijski trenutak u kome se našao makedonski narod, ona je, izuzev pojedinih specifičnih nacionalnih delova primenjiva danas i šire na Balkanu, a i uopšte na čovečanstvo. Prema završnom stihu iz ove pesme album je dobio naziv.

Sloboda čoveka je jedna od najugroženijih vrednosti danas i Trajkoski se njome neposredno bavi u dve pesme “Кога робовите проповедаат слобода” i “Слободен и мој (Киднапирана револуција)”. Instrumentalizacija prve pesme između hardrok zvuka i džez roka samo pojačava kataklizmičnost slike jer „Oд ова време на сеопшто отпадништво, на лажни чуда, бесови и пранзноверија, низ вечност со тресок срамотен ќе одекнат, нашите ремек-дела, нашите беззаконија!“ i nema razloga za optimizam jer, kako kaže Trajkoski: „Gordi Vavilon nas voli ovako podeljene“ („Гордиот Вавилон не љуби вака поделени“).

Слободен и мој (Киднапирана револуција)“ odsvirana u postpank maniru, obogaćena čvrstim, buntovnim gitarskim zvukom je najotvorenija i najdirektnija kritika trenutnih političkih tokova, kako na lokalnom, tako i na globalnom nivou. Nimalo blag u svom izrazu, Trajkoski ne krije svoje neslaganje sa savremenim ideološkim totalitarizmom političke korektnosti i ideološke podobnosti. Suština kritike је u tome da mu/nam je oteta reč iz usta i da je obezvređena („Некој ми го украде зборот од уста, го изџвака, излигави и го плукна на улица… Некој ми го украде зборот од уста го шутна, го изгази, па врз него се помоча) i da pod maskom filantropije i sloboda, zapravo „бољшевизмот се истопорил во Брисел среде улица“. Slika koju Trajkoski vidi nije nimalo nalik onoj iz kontrolisanih medija: „еве, Новиот Вавилон слави годишнина, сатанизмот се ископилил под 300 лажни имиња… Ќе протестирал филантропот-убиец за да му бидеме слoбодни и негови!“. Trajkoski ne mrzi ali ne pravi kompromise i stvari naziva u skladu sa svojim svetonazorima.

Тапија на немоќта“ je jedna od tri pesme za koju Trajkoski nije na napisao tekst, već je stihove sastavio od scenskih uputstava i replika iz pozorišne predstave „Erigon“ makedonskog dramatruga i pisca Jordana Plevneša. Iako je drama nastala 1982. godine, njene poruke, ovako kako ih je Trajkoski preneo, nisu nimalo izgubile na aktuelnosti: „Комисија за песја егзекуција, обвиненија напишани со лиги, со лиги и со лаги на песјата апокалипса. Тапија на немоќта – јавно молчење. Зошто никој во Европа не знае да крикне?!“. Cenzura, spinovanja medija i nemoćno ćutanje javnosti, teme su koje opterećuju današnjicu.

Очи црни ископајте“ je pesma čije stihove Trajkoski preuzeo od makedonskog međuratnog pesnika, borca za makedonsku samobitnost i komuniste Koste Koča Soleva Racina (1908-1943). Izbor već pomenutog Nedelkovskog i Racina, dva međuratna levičarska pesnika, prst je u oko mnogima koji se danas, ne samo u Makedoniji, kriju iza pojma levice. Mračna i bolna, i njom, čini se, takođe Trajkoski oslikava tmurnu sliku raspolućene Makedonije, ali se u njoj mogu prepoznati i druga balkanska društva. I upravo ta sumorna slika koja se provlači kroz većinu ostalih pesama stavlja upitnost o smislu istorije kojom se Trajkoski bavi kroz pesmu „Бесмислата на историјата“.

На светов убавина“ napisana za potrebe predstave „Hamlet“ i u njoj se preispitivanje „biti ili ne biti“ u vreme kada svi slave „novo proroštvo“ bezupitnosti, preinačava u jedini izbor jer „Да се биде или не? Сега не прашање! Колку ли безнадежен би бил Човек сам без Бог-на светов Убавина!” (da se bude ili ne, sada nije pitanje, koliko bi beznadežan bio Čovek sam bez Boga – Lepota sveta!).

Goran Trajkoski ne kritikuje kao kakav zajedljivac samo svеt oko sebe, već duboko preispituje svoje slabosti i opisuje borbu sa kojom se suočava svaki čovek, bio svestan ishoda ili ne, pa se može reći da pesma „О, гордост“ ima i ispovedni ton. Ona je možda i najsnažnija na albumu. U njoj do izražaja ponovo dolazi jezik Biblije „О, Гордост ќерко вавилонска! Не ги сакам чедата твои! Благословен ќе биде оној кој ќе им ги разбие забите со камен“ i svedoči o jednoj snažnoj unutrašnjoj borbi, da parafraziramo njegov stih, da se nebeske simfonije ne pretvore u operske lakrdije („Небесните симфонии во оперски лакрдии ги претвори“).

Još jedna u nizu, mračna i u prvom delu u džez maniru odsvirana „Време-невреме“ ne budi nadu, da bi u drugoj polovini kulminirala u bučnom i psihodeličnom finalu u kome se Trajkoski obraća Nebu: „О време, во тебе е мојата невера, напластена глупост, срамотија без дно. О, гадост световна! Ти лаго пеколна! Во секој мој здив програмирана смрт. Чуј ме Небо, ќе повикам од Тебе правда. О, време невреме, умри ти во мене!“.

I kada se čini da se album zatvara burnom završnicom pesme „Време-невреме“, bezimeni sakriveni biser pod brojem jedanaest ili „Парапсалам“ (prema discogsu) potpuno drugačijom melodikom zasnovanoj na narodnoj muzici pokazuje u Koga Trajkoski polaže nadu („Зашто си надеж моја Господи, слава Тебе“). Možda bi bilo prejako reći da su ova pesma, pa i neke druge, napisane u duhu Psalama, ali ne i bez osnova, jer on inače u muziku pozorišnih predstava uključuje Psalme.

Snažnu poruku, kao vizuelni sažetak albuma, nosi omot na kome je na crnoj pozadini prikazano šestoro ljudi koji obrazuju kolovrat, oro, u kome jedni drugima zabijaju nož u leđa i odraz je realnosti u kojoj živimo.

Žestina i oštrina u lirici pa i u načinu pevanja Gorana Trajkoskog nisu izraz besa, već je posredi krik nemoćnog pojedinca usled nemogućnosti da nešto promeni. Zbog izbora makedonskih pesnika i privrženosti Makedoniji samo površan slušalac bi Trajkoskom mogao da „prikači“ jevtini nacionalizam – za njega je bitno vizantijsko, a ne neko usko nacionalno nasleđe. Goran Trajkoski ne kalkuliše i ne podilazi trendovima, on ostaje slobodan i svoj. A to je preduslov za iskrenog umetnika.

Izdvajamo

Još zanimljivih tekstova
Odabrano samo za tebe